|
|
|
|
|
|
|
|
| Şahıslaşma: Belirsiz gelecek ve özne-yüklem uyumsuzluğu |
| |
Modernist tasavvurda birey, kendi kaderini tayin eden, kararlı, rasyonel, atomize bir entitedir. Atomizedir, çünkü “başkasının kaderini etkilemediğini, başkasının da kendi kaderini etkilememesi gerektiğini; doğrularının kendisine yettiğini varsayar. Özgürlüğü başkasınınkinin bittiği yerde başlar.” (Mahçupyan, Bir Demokratın Gündemi, 50) Kararlıdır, çünkü geleceği bilebildiğini varsayar. Rasyoneldir, çünkü “eylemlerini ve farklı çıkarlarını uyumlaştırmaya” (Bayramoğlu, Çağdaşlık Hurafe Kaldırmaz, 60) çalışır. Dolayısıyla ‘modern özne’ ile eylemleri-yüklemleri kurgusal bir ‘uyum’ içerisindedir. Bu kurgusallık, modernizmin zaman algısı hasebiyledir. Geleceğin bilinebildiği varsayımı, bu varsayım üzerinden hiç ölmeyecekmiş gibi yaşamaya göre dizayn edilen biyo-politika, bu bio-politikaların uygulayıcısı risk-karşıtı modern kurumlar (tıp, eğitim, ordu vs.) ve bu kurumlara tabiyet; bireyin şimdiki pozisyonlarının-eylemlerinin, (büyük yada küçük) ütopyalar üzerinden tanımlanmasına imkan vermiştir. Böylece şimdiki zaman gelecek bilgisi üzerinden şekillenir oluyor. Yani modern birey, kendisini bireyselleştiren, öğüten modern kurumlar sayesinde geleceği bilebileceği ve tasarlayabileceği noktasındadır. Çünkü Foucault’nun da ortaya koyduğu gibi, bireyselleşme hikayesi, bilgi üretim-disiplin merkezleri olarak modern kurumlarla başlar.
Fakat ne zamanki “modernitenin kriziyle kurumlar riskleri bertaraf edemez” (Beck), daha doğrusu “sorunları çözemediğinin -daha da derinleştirdiğinin”, (İllich), “çözmektense iktidarını işletmek niyetinde olduğunun” (Foucault) üzerini örtemez oldu; geleceğin belirsizliği de örtbas edilemez oldu; ütopyalar çöktü… Kurumların risk bertaraf edememesiyle modern birey, kendisiyle yetinemez olduğu, aslında kendisini yalnızlaştıran kurumlarla ayakta durduğu gerçeğiyle yüzleşti. Bu durumda kendisini daha da şiddetli hissettiren bir kimlik-çıkar gerilimi vuku buldu. Çünkü stabilize, püriten, tekil bir kimlik ve öngörülebilir çıkarlar kurum olmadan pek mümkün değil... Artık karşılaşmalarla çoğullaşmak zorunda kalan, dalgalı-kriz halinde, göçebe bir kimlik ve garanti edilemeyen çıkarlar silsilesi söz konusudur. Bu da, başka değer sistemleri içinde gezmeyi, “fayda ve değer çoklaşmasını” (Bayramoğlu, sf.66); oralardan beslenmeyi ve çatışmayı tetiklemekte; uyumu pek mümkün kılmamakta, alternatif uyumları taşımaktadır... Çünkü bu süreç, içerisinde alternatif kurumları da barındırmaktadır: Alternatif tıp, alternatif okullar, alternatif güvenlik şirketleri, medya organları vs...
Fayda ve değer çoklaşması ve başka değer sistemleri içinde gezinme, yüklemleriyle uyumlu bir özne olan ve cümleleri de özne-yüklem uyumuna dikkat eden, kendinden emin, gelecek zamana odaklı bireyin yerine, “Türk Dil Kurumu’na inat bir Türkçeyle” (Yılmaz Erdoğan) özne-yüklem uyumu olmayan cümleler kuran, kendisi de yüklemleriyle ‘modern iktidar rejimlerince’ uyumlu addedilene uymayan-çelişkili, şimdiki zamana odaklı özneleşme olarak şahıslaşmayı beraberinde getirmektedir. Çünkü geleceğin bilinemezliği, bireyin kendi doğrusuyla bir ütopyaya sabitlenmesine, “rasyonel atomizeliğine” meydan okurken; kendinden emin olmayan, emin olmadığı için “bilmiyorum, dolayısıyla başkasına muhtacım” diyen, muhtaç olduğu için de etkileşen melezliği öne çıkartmaktadır.
Melezleşmeler, fayda-değer çoklaşmaları, göçebelik; içerisi-dışarısı ayrımının ortadan kalkmasından bağımsız değil: “İçerisi ve dışarısı arasındaki modern diyalektiğin yerini bir oranlar ve yoğunlaşmalar, melezlik ve yapaylık oyunu almıştır.” (Negri&Hardt, İmparatorluk, 202). İmparatorluk çağında dışarısının olmamasını Negri ve Hardt, kamusal mekanların özelleştirilmesine ve kapitalizmin her yeri içselleştirmesine bağlasa da; kanaatimizce melezleşmeler ve göçebelik bağlamlarında daha etkili sebep, kurumların risk bertaraf edemezliğidir. Çünkü kurumlar hem risklerin bertaraf edilmesiyle dışarısının içselleştirilmesi (medenileştirme-ehlileştirme) işlevi görürler, hem dışarısı ile içerisi arasında koordinasyonu sağlarlar, hem de aradaki sınırı çizerler. Kurumların var edici ana diyalektiği de zaten dışarısı-içerisi ayrımıdır. Fakat risklerin bertaraf edilememesi “modern egemenliğin Benliğin sınırlarını çizebilecek olan Öteki’nin parçalanmasına ve dağılmasına” ve “minik ve tanımsız hep-kriz haline” (age. 204) sebep olmaktadır. Bu çerçevede dışarısı-içerisi ayrımının kalkması, içerisinin dışarsanmasına, içerden ötekiler üretilmesi süreçlerine, iç savaşlara daha çok zemin vermektedir. Bugün Büyük Savaşlar yerine, küçük yerel çatışmaların olmasını Negri ve Hardt buna bağlıyor.
Bu noktada ulus-devlet krizini hatırlamak durumundayız. Çünkü modern birey, “hayali bir cemaat” olan ‘ulus’un üyesidir esasında. Küreselleşmeyle sermayenin, sembollerin, bilgilerin ve bizzat insanların göçleriyle ulus-devlet sınırları muğlaklaştıkça- ulusun dışarısı kalmadıkça; karşılaşmaların tetiklediği yüzleşmeler, hayali kimliklerin parçalanmasını, kimliklere mesafe alınmasını, “kimlik içi bireyselleşmeleri” (Bayramoğlu) beraberinde taşıdı. Çünkü kimliğin de sınırları muğlaklaşmakta, kimliğin dışarısı kalmamakta, kimlik içerisinde de ötekiler üretilmektedir. Bu “iç ötekiler” ise, püritenliğe meydan okuduklarından ağırlıklı olarak ötekilerle temasta bulunan, farklı değer sistemlerinde gezinen, sınırları muğlaklaştıran “melez”lerdir. Melezlerin birbirleriyle kurduğu ilişkilerle karşımıza çıkan tablo, “küresel ağ toplumu”dur (M. Castells) bir bakıma. Fakat bu ağ toplumu aynı zamanda, bu melezleşmelere ve “piyasaya karşı koruma alanları olarak inşa edilen” (Touraine) gettoları, bunlar arasındaki güç ilişkilerini ve hiyerarşileri de içinde barındırmaktadır. Gettoların merkezlerin kopyaları olarak tasarlanmaları ve merkezle ilişkilerinin kısılmasıyla da sınıf-statü gerilimlerinin önünün kesilmesi hedeflenmekte. Bu sayede de gettonun sınırları muğlaklaşmaktadır.
Ayrıca makro-iktidarı ele geçirmeyi hedeflemeyen, ütopist-gelecek odaklı olmak yerine, mikro-iktidarla mücadele eden, süreç odaklı yeni toplumsal hareketler de kimlik içi bireyselleşme- kimlik parçalanması süreçleriyle beraber değerlendirilmeli. Nitekim ütopist sosyal hareketlerin/ siyasetlerin aktörü, sınıf, ulus gibi hayali- makro modern öznelerdir. Fakat modern-dışı ilan edilmiş-bastırılmış sosyal kesimlerin “bir sınıfın, ideolojinin, düzenin, iktidarın kendini gerçekleştirdiği, kabul ettirdiği bir alan olarak kamusal alana” “özel doğrularından-değerlerinden özerkleşme şartına uymadan çıkmaları" (F. Kentel, Kamusal alan artık çıplak), onları beraberinde taşımaları ise kamusal alan-özel alan ayrımını ortadan kaldırmaktadır. Çünkü bu çıkış anındaki özerkleşme, dışarısı olarak kamusal alanının içselleştirilmesidir. Ve eğer özerkleşme yoksa, içselleştirilecek dışarısı da kalmamıştır.
Kısacası “dışarısı olarak kamusal alan, ötekilerin huzurunda bireyin eyleminin teşhir edilme ve tanınma arandığı” (age, 202) yer ise ve artık net bir mekan olarak yoksa ve öteki de parçalanmışsa, bugünün öznesi, uyumsuz yüklemleriyle geleceği bilmeden öznel tarihler yazmaktadır...
19.03.2009 |
 |
|
|
