|
|
|
|
|
|
|
|
Hamas ile El Fetih nerede ayrılıyor  |
| |
Ortadoğu sorunu temelde “modern devlet” sorunudur. Çünkü sorun, bölgeye bu ismin verilmesiyle ve “modern devlet” aygıtının “ihracatıyla” başlıyor. Burada kastedilen (görece daha iyi olsa da demokratik çözüm arzetmeyecek olan) Osmanlı’nın geri gelmesi gerektiği ve sorunun bölge devletlerinin ‘modernleşememe-sinden’ ileri geldiği değil; mevcut “modern devlet” aygıtının bizzat kendisinden kaynaklandığıdır. Sorunu bölgenin geri kalmışlığına, İslam’a, geleneklere bağlayan yaklaşım ise aslında “ihracatçı”nın hem suçunu ve meselenin özünü gizleme hem de ihracatı ve bölgeye yönelik empery-alizmi meşrulaştırma stratejisidir.
MESELE SINIR DEĞİL YAPI
Bir diğer stratejisi ise sorunu sadece sınır anlaşmazlıkları gibi göstermek. Çünkü böylece bölgeye dair yukarıda özetlenen oryantalist söylemler ve stratejiler güçlenecektir. Gannett Company Inc. adlı bir medya kuruluşunun parçası olan Armed Forces Journal dergisinin Temmuz 2006 sayısında Ralph Peters imzasıyla çıkan “Kana dayalı sınırlar: Daha iyi bir Ortadoğu nasıl olabilir” başlıklı makale, böyle bir stratejinin ürünü.
“... böyle devasa sınır revizyonları olmadıkça burada sınırların neden olduğu adaletsizlikler sürüncemede kaldığından, hiçbir zaman daha barışçıl bir Ortadoğu görmeyeceğiz” şeklinde temel derdini belirten makalenin bölge için öngördüğü önemli değişikliklerin özeti şöyle: “Irak, Şii, Sünni ve Kürt bölgeleri olarak üç devlete ayrılıyor. Sadece Mekke ve Medine’den oluşan bir “Kutsal İslam Devleti” olarak kuruluyor. İsrail 1967 savaşı öncesi sınırlarına çekilirken, Ürdün ile Filistin “Büyük Ürdün” adıyla birleşiyor. Afganistan, Pakistan ve İran’dan alınacak topraklarla Belucistan devleti kurulmakta.”
Oysa devletlerin aralarındaki sınırların ‘uzlaşmalar’ veya zorlamalar sonucu değişmelerinin bölgeye barış-istikrar getirmeyeceği açıktır. Çünkü anlaşmazlıkların ve çatışmaların sınır eksenindeki tezahürü “işgale” gönderme yaparken, asıl olanın devlet yapısı olduğunu ortaya koyuyor. Yani sorun sınır sorunu değildir ve devletlerin sınırları sorunlu ise aslında devletin kendisi/yapısı sorunludur. Çünkü “komşusuyla” iyi geçinmesine engel olan bir içeriği vardır. Bu içerik bu devletlerin halklarıyla ilişkisinden ileri gelmektedir ve bu yapı değişmediği sürece sınırlar sorun olmaya devam edecektir. Somut sınır çatışmaları olmasa da paranoyalar içeriye yönelik tahakkümü, totalitarizmleri ve militarizmi besleyecektir.
Devletlerin militer-otoriter yapısı ve dolayısıyla halklarıyla sorunlu ilişkisi, iktisadi yapısından ve bunun Batı kapitalizmince manipülasyonun-dan ileri gelmektedir. Prof. Dr. Şevket Pamuk’un, 11. Abant Platformu’ndaki “Ortadoğu’da Kaynakların Kullanımı ve Bölüşümü” başlıklı panelde dikkat çektiği üzere, “Sahip olduğu zengin petrol ve doğalgaz kaynakları, çok paradoksal bir şekilde, bölgenin bugünkü siyasal ve ekonomik geri kalmışlığında ağırlıklı bir rol oynuyor. Petrol bolluğu, gelirleri askerî harcamalara ve savaşa yönlendiren devletlere, karşılaşılan sorunların çözülmek yerine üzerlerini örtmesi imk‚nını tanıyarak, her alanda gelişmenin önünü tıkamaktadır.”
Bölge devletlerinin Batı emperyalizmince I. Dünya Savaşı sonrasında kurulmaları ve bölüşülmeleri ile beraber düşündüğümüzde, sınır anlaşmazlıkları ile askerî harcamalar arasındaki ilişkinin zannedilenin tersi olduğu sonucuna varıyoruz: Sınır anlaşmazlıkları yüzünden askerî harcamalar yapılmıyor; aksine askerî yapı ve onun finansmanı olarak harcamalar yüzünden sınır anlaşmazlıkları devam ediyor. Çünkü anlaşmazlıklar, bu militarist “modern devlet” yapılarından kaynaklanan anlaşmazlıklardır. İsrail ise bunun en uç örneğidir. Dolayısıyla işgaller/sınır çatışmaları türev sonuçlar değil; bizatihi stratejiktir ve devletlerin özüne ilişkindir.
Hamas ile El Fetih nerede ayrılıyor?
Bugün Filistin’de yaşanan katliam, tam da bunu göstermektedir. Şöyle ki: Filistin devleti kurulacaktır. Buna İsrail ve ABD’nin de itirazı yok. Fakat çatışma bu devletin yapısı ve nasıl kurulacağı üzerinedir. İsrail’in Hamas’ı hedefleyen Gazze’ye yönelik son dönemdeki saldırıları ve aynı zamanda Batı Şeria’daki Devlet Başkanı Mahmut Abbas ve El Fetih ile ilişkisi aslında Ortadoğu’daki yeni ve eski devlet modeli gerilimini içeriyor. İsrail ve destekleyicisi Batı emperyalizmi El Fetih ve Abbas üzerinden Filistin devletini de diğer Ortadoğu devletleri gibi sınır sorunu olan, militarist, toplumuyla ilişkisiz bir “uydu” devleti kılmak niyetinde. Başka bir ifadeyle I. Dünya Savaşı sonrasının Ürdün’ü alan Kral Abdullah’ı, Irak’ı kapan kardeşi Faysal’ı ne ise, bugünün Mahmut Abbas’ı da odur.
İsrail’in katliamları ve ambargoları Hamas’ı ortadan kaldırmanın yanı sıra Filistinlileri El Fetih’e ve –Camp David II zirvesinde sunduğu üzere- sınırları daraltılmış, parçalanmış bir “uydu” devlete razı etmeyi hedeflemektedir. Saldırıların Filistin “devlet” başkanlığı seçimleri öncesine denk gelmesi, Filistin halkına bu tercihi dayatmasından dolayıdır: Seçimlerden Abbas’ın yerine Hamas’ın çıkmasının yüksek ihtimali, İsrail’i bu eyleme sürüklemiştir. Fakat Filistin halkı ve desteklediği Hamas buna direnmektedir. Çünkü Filistinlilerin öncelikli derdi devlet değil; direniş ve var olmak...
Hamas ile El Fetih arasındaki ayrışma da bu noktada başlar. Aslında Hamas’ın alternatif olarak çıkışı da buradan bağımsız değildir. Kasım 1988’de El-Fetih’in silahlı kanadı olduğu Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ), BM’nin 242 ve 338 kararlarına dayanarak uluslararası destekle müzakereleri savunurken; Hamas, ABD ve İsrail’in koşullarını belirlediği müzakerelere katılmayı reddederek, müzakereler için İsrail’in işgalinin kalkmasını şart koşuyor; FKÖ’yü de bunun için uyarıyordu. Hamas, FKÖ’nün katıldığı 91 Madrid konferansına karşı çıkarken, Oslo sürecine Filistin halkının umudu dolayısıyla temkinli yaklaşıyordu. Fakat Oslo’nun fiyaskoyla sonuçlanması, direnişi savunan Hamas’ı öne çıkardı. (Bkz. Ersin Doyran, Bir Direniş Hareketi Olarak Hamas, Elips Yayınları)
ÇÖZÜM, FEDERATİF BİR ORTADOĞU
İki örgüt arasındaki bu farklılaşmanın Hamas’ın Filistin halkının desteğini kazanmasına, FKÖ’nün de halk desteğini kaybederken uluslararası desteğinin artmasına sebep olması, yukarıdaki tezimizi doğruluyor. Yani Hamas, İslamcılığın yükselişiyle başarılı; El Fetih de seküler milliyetçiliğin çöküşüyle başarısız olmadı. Kaldı ki, ideolojilerin başarı ya da başarısızlıkları taşıyıcı aktörlerine bağlıdır; toplum ve siyasetten bağımsız, kendinden menkul değildir. Ayrıca iki örgütün çatışma ve tartışmaları bu ideolojik duruşlarından çok, Filistin davasına yönelik bu tutumlarından kaynaklandı. Söz konusu olan, FKÖ, devleti önceleyen, uluslararası desteğe endeksli bir pragmatizm içindeyken; Hamas’ın direnişi öncelemesi ve onu İslami bir dil içerisinden yürütmesi, sosyal yardımlaşma ağları ile beslemesidir. İslami dilin başarıya katkısı ise Filistinli’nin sosyal-psikolojisinin ölümle olan rabıtası noktasındadır. Bu sosyal-psikoloji, FKÖ’nün “müzakere politikası”nı anlamsız kılmaktadır.
Nitekim FKÖ’nün bu politikayla kopyasını hedeflediği “modern devletler” yıkılıp yeni yapılar kurulmadığı sürece işgal ve sınır anlaşmazlıkları, bu militarist “uydu” devletlerin var oluşlarının ana kaynağı olmaya devam edecektir. Hamas’ın direnişi temelde İsrail işgaline karşı iken, aynı zamanda bu türden bir devlete de karşıdır. Çünkü böyle bir devlet işgalin parçasıdır. Kısacası, aslında Hamas ile El Fetih arasındaki sorun da bir Ortadoğu-“modern devlet” sorunudur.
Sonuç olarak, Avrupa’nın militarist ‘modern devlet’ten özgürleşme çabası ve projesi olan AB süreci ile ‘modern devletin’ sessizce ve yavaşça yıkılıp, yerine sınırlarını sorun etmeyen, toplumsal katılıma endekslenen federatif bir yapılanmanın kurulduğu gibi, Ortadoğu’da da makro-çözüm budur. Çünkü toplumların etkileyemediği devletler birbirleriyle çatışırlar...
06.01.2009
Taraf |
 |
|
|
