|
|
|
|
|
|
|
|
| Fikir Mülkiyetine Hayır, Korsana Evet! |
| |
Uzun zamandan beri, korsan kitap ve CD-kaset satışına karşı bir güçlü bir kampanya yürütülüyor. Hırsızlık açısından bakıldığında desteklenmesi, fakat “sanat” açısından bakıldığında pek de desteklenmemesi gereken bir kampanya bu. Çünkü bu kampanyalar, öyle söylendiği gibi sanatçının değil; daha çok işçisi olarak gördüğü sanatçıyı, satıştan edinilen gelirin %10-20’si arası kadarını vererek “sömüren” yapımcı-yayımcı-basımcı-dağıtımcı firmaların çıkarlarını korumaya yönelik. Bu kampanyanın öncülüğünü ve fikir babalığını bu firmaların yaptığını ve sanatçıları ve devleti bu firmaların bu yönde manipüle ettiğini ifşa edince bu gerçek berraklaşıyor. Fakat öte taraftan kitap fuarlarında konuştuğunuz yayıncı firmaların, kendileri tarafından oluşturulan kitap/yayın piyasasından ve bu piyasanın “müşteri kitlesinin” (Türkiye’deki) darlığından şikayetlerini dinlemek mümkün.
Öte yandan sanatçının çıkarından bahsetmek, sanatın “yaratıcı” ruhuna aykırı. Nitekim bilgi-eser yaratımı olarak sanat, verdiğinin eşit değerde karşılığını beklemeden ve bu karşılığın ne zaman geleceğini bilmeden-bilmeye gerek duymadan, toplumla ve hayatla kurulan bir armağan ilişkisidir. Ve armağan ilişkisi, tam da sanata denk düşer şekilde, mübadele ilişkilerini belirleyen, ölçülebilir, nesnel fayda-değer yada emek-değerle değil; ölçülemez ve öznel “anlam-değer” ile kurulur. Çünkü sanatta da, mübadele ilişkilerinin aksine, armağan ilişkisindeki gibi; ilişkiye sokulan nesnenin/eserin, fiziksel, işlevsel vd. özellikleri çarpıtılır, ona anlam yüklenir ve böylece onun geri iadesi imkansızlaşır. Armağan edilen nesnelerin çoğunlukla sanatsal-estetik açıdan değerli olması da bunun kanıtıdır. Öyle olmasa bile, armağan edildikten sonra o nesne estetikleşmiştir, içi armağanı verenin anlamı ile doldurulmuştur. Bu yönüyle armağan ilişkisi ve sanat, anti-metalaştırıcı olmanın yanı sıra, hiyerarşik, ötekil ve homojen ilişki biçimlerini bozuntuya uğrattığından en sivil ve en özgür ilişki biçimidir. Çünkü samimiyet ve güven üzerine oturur.
Bu nedenle anti-kapitalist bir siyasetin ve daha ziyade sanatçıların, bilgi ve eserin toplumsallaşmasının imkanı için, direniş olarak örneğin korsan yayın gibi taktikler aracılığıyla; bu türden kampanyalarla, top ten yada beststeller listeleriyle, patentlemelerle, fikri mülkiyet haklarıyla vb. stratejilerle sanatın “piyasalaştırılmasına”, “mülkiyetleştirilmesine”, “metalaştırılmasına” karşı koymaları gerekiyor. Zaten sanatçının/yaratıcının faydasına denk düşen, onu karizmatik kılacak olan, daha çok para kazanması yada kazandığı para doğrultusunda diğer sanatçılarla girdiği rekabette üst sıralarda yer alması değil; yarattığı eserinin toplumsallaşması, yayılması ve hatta kendisinin kontrolünden çıkmasıdır. Çünkü ancak bu ölçüde, sanatçı alacağı karşı-armağanla daha karizmatik ve onaylanmış olabilecektir.
Sanatçılar nasıl mı doyacak? Sanat, aç kalmayı göze almaktır; karşı-armağanın gelip gelmeyeceği, ne kadar geleceği konusunda kaygılanmamaktır. “Sanat, sanat için mi, toplum için mi yapılır?” sorusu tartışmalı da olsa, doymak için yapılmayacağı su götürmez. Çünkü sanat “çalışarak” gerçekleştirilen bir “(seri-) üretim”, disiplinli, yerleşik bir “iş” değil; yersiz-yurtsuz, özgür bir “yaratım” aktivitesidir.
29.12.2006 |
 |
|
|
