|
|
|
|
|
|
|
|
| Ruh devrimi -Benjamin Barber |
| |
Resesyon çamuruna batmış Amerika, şimdilerde Obama umudunun büyüsüne güvenerek kapitalizmin ruhuyla verilen sessiz fakat vahim bir mücadele ile sarsılıyor. Peki sonunda piyasa sistemi bize hizmet için tasarlanabilir mi? Ya da biz mi, ona hizmet etmeye devam edeceğiz? George W. Bush bu krizin piyasa-sisteminin hatası olmadığını ve çözümün sistemi yeniden icat etmeye çalışmak olmadığını iddia etmişti. Her ne kadar kapitalizmin sonunun geldiğini açıklamak için henüz çok erken olsa da, George Soros küresel ekonominin arka planındaki piyasa teorisinde “sisteme özgü kusurlar” bağlamında “bazı şeyler kökten yanlış” demekte haklı.
Mesele, kapitalizmin ölümü değil; hayatla, kültürle, demokrasiyle ilişkilerinde nasıl bir kapitalizmin söz konusu olduğu. Başkan Obama, ekonomi ekibini, yenilikten ziyade endişeleri gidermek ve kırılanı tamir etmek üzere seçmiş görünüyor. Ekibin üyeleri, bunu başarsalar bile, statükonun devamını sağlayan kapitalizmin restorasyonundan ve mevcut çöküşe sebep olan malikanenin kusurlarını hortlatmaktan öte ne yapacaklar?
Obama’nın ekonomi ekibi eleştirileri duymazdan geliyor olsa da, iktisatçı olmak ekonomik çerçevede düşünmeye devam etmektir. Evet, bankacılar ve politikacılar özensizliğin düzenlenmesi, kurtarma planlarında hükümetin daha fazla öz sermaye payının olması ve donmuş kredilerin gözle görülür biçimde biraz ısınması için pompalanması noktasında hemfikirler. Alternatif enerji, alt yapı, çevre ve yakın gelecekte meslek yaratımına iyi odaklanmış büyük teşvik planının, iyi düşünülmüş olduğu bir gerçek.
Fakat piyasanın toplumumuzdaki baskın rolü hakkında toptan bir yeniden düşünme hareketini sezmek zor. Kimse, Amerikan ticaretinin yönlendiricisi olarak tüketim piyasasının rehabilite edici etkisini sorunsallaştırmıyor. Ya da çoğulculuk, ruhsal yaşam, manevi mutlulukları kovalayan diğer Amerikan değerlerini kontrol altında bulunduran ticaretin, Amerikan özel ve kamusal yaşamının temeli olarak tutulmasını sorgulamıyor.
İktisatçılar ve politikacılar ‘mücadelenin düşük talebin hareketlendirilmesinde yattığı’ tezinde direnmeye devam ediyorlar. GSYH’nın yüzde 70’inin tüketimciliğe bağlı hale geldiği bir ekonomide, satmak istemeyen esnaf ve almak istemeyen tüketici felaketi anlatılıyor. Oysa şimdi, kapitalizmin sarsılmaya muhtaç ruhuyla mücadele için, tüketimciliğin paradoksuyla uğraşmanın ve yüzleşmenin zamanıdır.
Küresel kapitalizm krizi, ruhsal bir devrim, davranış ve tutumlarda kökten değişimler başarabilmeyi gerektiriyor. Reform , ebeveynleri ve çocuklarını alış veriş merkezlerine göndermeye yetmez. Reform, insanları daha az alış-veriş yapmaya ve harcadığından çok biriktirmeye sevk etmeli. Eğer federal bir piyango olsaydı, Obama yönetimi bunu tasarruf için özendirici bir unsur olarak kullanabilirdi ve her on için acele ‘’bankaya’’ bir bilet derdi. Her şeye rağmen bir galon (4.55 lt) benzinin piyasa fiyatı 4 dolar, benzin vergilendirmesiyle karbon kullanımını cezalandırmak, aşırı benzin tüketimini frenlemek için ise etkin kamu taşımacılığını teşvik etmek…. İyi de, yoksullar nakit sıkıntısı çekerken, sadece nakitleri olduğundan zenginliklerini sürdürmek adına falso ihtiyaçlar uyduran üreticilere, gerçek ihtiyaçlara hedeflenmeleri doğrultusunda verilen teşvik politikaları ne alemde?
En iyisi, MasterCard’ın samimiyetsiz reklamını ciddiye alalım ve “parayla pek çok şeyin satın alınamayacağını” varsayalım. Bazı alışkanlıkları değiştir ve beden ve ruh arasındaki dengeyi restore et. Kültürü ciddiye alarak , kültürel değerler sistemini yeniden modalaştır. Toplumun ticari olmayan beslenmesinde önemli bir role sahip sanatı da. Şimdi, ülke çapında sanat ve beşeri bilimlerde yaratıcı düşünceyi beslemek için, kabine düzeyinde bir görevlendirmenin zamanıdır. Zaman, gençlere tüketici olmaktansa hayal gücünün ve hazzının, kültür ve yaratıcılığın izleyicisi ve aktörü olmaları için federal düzeyde sanat eğitimine para harcamanın zamanıdır.
Yeniden yaratım ve fiziksel aktivite kamu malıdır, özel tüketime bağlı değildir. Bu, çok katlı yapılar ve alış-veriş merkezleri değil, park ve bisiklet yolu gerektirir. Çok katlı yapılardan bahsedeceksek, neden yeni iletişim teknolojilerinin yerini sadece ticaret aldı? Mimarisi demokratik ve ağ potansiyeli oldukça toplumsal yapılar, eğitim ve kültür yerine, özel ve ticari amaçla kullanılır oldu.. Demokratik ve sanatsal potansiyeller , detaylandırılmaya ve finanse edilmeye muhtaç.
Elbette ihtiyaç duyulanların çoğu sadece hükümet politikalarınca yada teşvik paketleriyle ve yeni (sosyal) güvenlik ve finans piyasaları regülasyonlarıyla iltimas edilemez. Kültürel değerler sistemi tehlikededir. Birincil kurumlar uzun zaman boyunca,eğitim ve reklamdan, politika ve eğlenceye, toplumun bebekleştirilmesi düzeyinde bile, tüketimciliğe her şeyin üzerinde değer verdi. Eğer ruhun bir şansı varsa, devrime katılmak zorunda.
Böyle bir dönüşümün maliyetleri şüphesiz abartılı olacaktır . Çünkü bu yönetim de resesyonu devam ettirecek görünüyor. Kapitalistler kamulaştırmayı tercih ederlerken risk almayı göze almışlardır (sonuçları vergi mükelleflerinin omuzlarına yüklemek gibi). Eskilerini sömürmekten ve kötüye kullanmaktansa, yeni piyasalar yaratmayı; yeni iş alanları oluşturmak ve kapitalistlerin gerçek ihtiyaç olarak göstermeye başlayacakları yararlı şeyleri satın alacak yeni nesil tüketiciler oluşturulmasına yardımcı olacak yatırımları ve buluşları aynı anda başlatmak onlardan sorulacaktır . (öncelikle musluk suyunu şişelemek yerine, 3. dünyada kirli suları temizlemek gibi).
İyi haber, insanların daha az harcaması, satın almadan önce kazanması (eski moda borç bitene kadar parça parça ödeme planı kullanmaları) ve sözde-borç ötelemesinde alış veriş sırasında kendilerini ferah hissetmeleridir. Kredi kartları, artık tercih edilmiş plastikler durumunda.. İnsanlar, kendilerine 4 yıllık müşteri muamelesi yapan marketçilere isyan ediyorlar. Yetişkinler marka kimliklerini ve onların süslenerek sunulmasını problem ediyorlar. Ekonomik krize çare olarak hala kredi kartı bağımlılığını gören politikacıların karşısındalar.
Peki, Barack Obama? Derin bir değişime söz vermiş bir başkanı seçtik. İçinde olduğumuz karışıklıktan çıkmaktan caymak yerine, neden ileri bir yol bulunmasın? Obama’nın ABD’ye önümüzdeki 10 yıl içerisinde tüketim harcamalarını GSYH’nin yüzde 70’inden yüzde 50’sine, aşağı yukarı Almanya’nın bugünkü seviyesine çekmeye söz vermesinin önemi ne? Çünkü Almanlar eşit bir yaşam standardına ve gözle görülebilir daha yüksek bir eşitliğe sahipler. Alış veriş etmeksizin yapabileceğimiz şeyleri düşünün: Oynamak, dua etmek, yaratmak ve (bir şeyler arasında) bağ kurmak, okumak ve yürümek, üremek- sanat yapmak, arkadaş edinmek, ev edinmek, sevişmek-...
Kulağa çok mu yumuşak geliyor? Çok mu idealistçe? Eğer geçtiğimiz 30 yılda siyasi topluluğumuza hükmetmiş olan sürdürülemez tüketim kapitalizminin çöküşünü atlatırsak, idealizmden yeni-realizm çıkabilir. . Eğer yarış, bencil açgözlülükle tanımlanmış maddi bedenle ve hayal ve şefkatle tanımlanmış insan ruhu arasındaysa, sonrasında pür bir teknolojik ekonomik karşılık neyin yumuşak olduğunu gösterecek, şu anki felakete sebep olmuş aşır-tüketimciliğin alış-veriş hastası cehenneminin restorasyonundan ötesini vaat edecektir.
Tarihte felaketlerle katalize edilmiş, kökten kültürel değişimlere yol açmış kahramanlık hikayeleri vardır. İç Savaş sadece köleliği sonlandırmadı, ayrıca yaralı bir ülkeyi birbirine bağladı, Batı’yı açtı ve modern Amerikan ulusunu yaratan kapitalist yatırımları da teşvik etti. Büyük bunalım, demokratik müdahaleciliğin radikal genişlemesini meşrulaştırdı; Amerika’nın demokrasi olarak daha uzun yaşaması için, Amerikalıların eşitliğin ve sosyal adaletin (kapitalizmin ilk yüz yılına gömülmüş olan) nasıl kritik önemde olduğunun farkına varmasını sağladı.
Bugün kendimizi yeni ufuklar açan başka bir hareketin içinde buluyoruz. Bunu, kapitalizmin anlamını ve maddi bedenlerimiz ve canlı ruhlarımız arasındaki ilişkiye hizmet etmek doğrultusunda yeniden düşünmek için kullanacak mıyız? Yoksa Ulusal karakterimizi kurmuş olduğu iddia edilen heterojenlik ve zindelikle, kendimizi meta fetişizmine hapis mi edeceğiz?
Başkan Obama, birçok genci kendilerinin- kariyerizm ve mantıksız tüketimciliğin- ötesinde düşünmek yönünde büyülemiştir. Fakat bizim eğilimimiz ‘daha yüksek’ mevzuları “yüksek düşünülmüş” retoriklere terk etmek ve politikayı maddi olana tahsis etmek yönünde. İnsanların mutluluğun parayla satın alınamayacağını ve tüketimciliğin sadece cüzdanı eskitmediğini, ruhu ve istekleri de yok ettiğini ,görmeleri gerekir. Aksi takdirde kapitalizm, sadece kredi kartları ve tüketimcilikle fazla yaşamaz...
Obama’nın seçilmesiyle küresel kredi ekonomisinin çöküşünün çakışması radikal bir değişimin mümkün olduğunu gösteriyor. Ancak yeni başkanın, ekonomik felaketi kültürel ve demokratik bir fırsata dönüştürmedeki liderliğine ihtiyacımız var; Kamusallığı bencillik kadar önemsemek, (mecburi ve evrensel, eğitime bağlanmış ulusal hizmet programı ne durumda?); cemaati-topluluğu bireycilikten daha az geçerli kılmamak (kaybedilmiş sosyal sermaye sivil toplumun desteklenmesiyle yeniden yaratılabilir); ruhun ihtiyaçlarını bedenin ihtiyaçları kadar değerli, saygın kılmak (sanata yardımcı olmak ve dini kamusal alandan kovmamak, çünkü biz sadece belediye binasının dışında olmasını istiyoruz); eşitliği bireysel fırsatlar kadar önemli saymak (“fırsat eşitliği” söylemi derin yapısal eşitsizlikle yüzleşmekten kaçınmak için bir yol); basireti ve alçakgönüllü değerleri, kibir ve spekülasyondan daha az övülmeye değer değerler kılmamak, (biriktirmek sadece iyi bir ekonomik siyasa değildir, mantığın faydalı bir çerçevesidir de). Bu tür değerler ne liberaldir ne de muhafazakar; kozmopolit ve oldukça Amerikalıdır. Bunların restorasyonu sessiz bir devrimin açılış töreni olabilir.
Kapitalizmin ruhuyla mücadele, bir de ulusların ekonomik yapısı ile sivil ruhu arasındadır: Kapitalizmi, fantezileri ve istekleri manuple eden ve üreten değil, daha ziyade doğamıza ve ihtiyaçlarımıza hizmet eden , bir yere yerleştirme mücadelesidir. Kapitalizmi korumak, onu sivil benliğimizi belirleyen “kamusal şeyler” ve çoğulculuk, basiret gibi ruhsal değerlerle harmonileştirmek demektir. Yani ruhsal bir devrim gerekir.
Yeni başkan bunun farkında mı? Ya biz?
22.Ocak.2009
The Nation'dan çevirenler: Hüner Buğdaycıoğlu- İlhan Döğüş
|
 |
|
|
